Otwarty dostęp

OPEN ACCESS

Open Access (pol. Otwarty Dostęp) – wolny, powszechny, natychmiastowy, bezpłatny, trwały dostęp w publicznym Internecie do elektronicznych danych i publikacji o charakterze naukowym i edukacyjnym.

Każdy użytkownik sieci ma prawo czytać, kopiować, drukować, rozpowszechniać, indeksować, cytować i przeszukiwać zasoby otwarte, zamieszczać odnośniki do pełnych wersji tekstów, używać danych w dowolnym zgodnym z prawem celu bez ograniczeń finansowych, prawnych i technicznych, przy zachowaniu praw autorskich.

Otwarty dostęp – korzyści

  • zwiększenie widoczności publikacji naukowych, promocja i rozwój badań naukowych
  • zwiększenie liczby cytowań
  • ułatwienie i przyspieszenie współpracy naukowej oraz badań interdyscyplinarnych
  • możliwość korzystania z wyników badań naukowych przez beneficjentów spoza środowiska akademickiego (administracja publiczna, organizacje pozarządowe , przedsiębiorcy, specjaliści z różnych dziedzin etc.)
  • przejrzystość badań naukowych (ułatwienie walki z oszustwami i nierzetelnością naukową, ograniczenie plagiatów)
  • ułatwienie dotarcia do beneficjentów i nawiązania współpracy z podmiotami spoza obszaru nauki
  • ułatwienie dostępu do treści naukowych, edukacyjnych, dydaktycznych przy minimalizacji kosztów
  • ułatwienie archiwizacji i możliwość długoterminowego przechowywania danych
  • usprawnienie zarządzania i monitorowania badań prowadzonych na uczelni / w kraju
  • promocja instytucji naukowych i finansujących

Otwarty dostep gratis i libre

Otwarty dostęp gratis „darmowy i otwarty dostęp – rozpowszechnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym oraz możliwość nieodpłatnego i nieograniczonego technicznie korzystania z niego zgodnie z właściwymi przepisami.”

W praktyce dostęp gratis polega zwykle na darmowym dostępie do pełnej treści publikacji na zasadach dozwolonego użytku (na własne potrzeby, na potrzeby cytowania w publikacji naukowej itp.).

Otwarty dostęp libre – „wolny i otwarty dostęp – rozpowszechnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym wraz z udzieleniem każdemu licencji na nieograniczone, nieodpłatne i niewyłączne korzystanie z niego oraz z jego ewentualnych opracowań.

Licencja może zawierać postanowienia nakładające na korzystającego zobowiązania nienaruszające istoty uprawnienia do nieograniczonego, nieodpłatnego i niewyłącznego korzystania, takie jak obowiązek przekazania odbiorcy informacji o twórcy, producencie lub wydawcy, przedmiocie licencji oraz o jej postanowieniach, lub obowiązek udostępnienia odbiorcom przedmiotu licencji lub jego opracowania na takiej samej licencji (wolna licencja).”

Wolne licencji Creative Commons (CC)

Modele otwartego dostępu do publikacji

Zielona droga otwartego dostępu – samodzielna archiwizacja przez autorów własnych utworów (preprintów – wersja tekstu przed procesem recenzji i ostatecznym opracowaniem redakcyjnym lub postprintów – ostateczne wersje artykułów po recenzji i opracowaniu redakcyjnym) w otwartych repozytoriach lub na stronie autorskiej.

Złota droga otwartego dostępu – publikowanie artykułów w recenzowanych elektronicznych czasopismach naukowych z otwartym dostępem.

Przydatne linki

Otwarty dostęp do publikacji naukowych (MNiSW)

Platforma Otwartej Nauki (PON)

Publikacje nt. otwartego dostępu (PON)

Pomocnik prawny Platformy Otwartej Nauki

Serwis Otwartej Nauki